Ftehimiet ta’ Tassazzjoni Doppja fuq Pensjonijiet ta’ Pajjiżi oħra 

Individwi li huma residenti f’Malta, li għexu u/jew ħadmu barra minn pajjiżhom għal perjodu ta’ żmien jistgħu jkunu intitolati li jirċievu pensjoni barranija. Meta l-kontribwenti jirċievu pensjoni barranija, huwa importanti li jiżguraw li jissodisfaw l-obbligi kollha tagħhom ta’ konformità mat-taxxa, kemm f’Malta kif ukoll barra mill-pajjiż, inkluż li jżommu d-dokumenti kollha relatati ma’ tali pensjonijiet. F’Malta, il-kontribwenti kollha li jirċievu pensjoni għandhom jiżguraw li jirrevedu kwalunkwe ftehim ta’ tassazzjoni doppja. Individwi li jirċievu pensjoni barranija għandhom jissottomettu dikjarazzjoni tat-taxxa u jehmżu rendikont għal kull introjtu separat minn pensjoni barranija riċevut dment li dik il-pensjoni ma tkunx eżentata speċifikament mit-taxxa f’Malta.

Malta bħalissa għandha aktar minn  80 ftehim ta’ tassazzjoni doppja ma’ pajjiżi madwar id-dinja inklużi l-Istati Uniti tal-Amerka, l-Awstralja u r-Renju Unit. It-tassazzjoni tal-introjtu pensjonabbli hija kkunsidrata fit-trattati kollha li bħalissa huma fis-seħħ ma’ Malta. Dan jiżgura ċertezza u ċarezza għall-kontribwenti li jirċievu pensjonijiet barranin, kemm għal dawk li bħalissa jirrisjedu f’Malta kif ukoll għal dawk li jistgħu jiddeċiedu li jagħżlu lil Malta bħala l-post fejn jirtiraw fil-futur qarib. Għalkemm it-trattament tal-introjtu tal-pensjoni huwa differenti skont il-pajjiż li minnu qed jiġi riċevut l-introjtu tal-pensjoni, dan ta’ hawn taħt huwa sommarju ta’ wħud mit-trattati l-aktar mitluba li għalihom ġew riċevuti mistoqsijiet dwar it-tassabbiltà tal-introjtu pensjonabbli mill-MTCA.

Trattat bejn Malta u l-Awstralja dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 41 tal-1985, u t- test sintetizzat jiddeskrivi fil-qosor il-pożizzjoni tat-taxxa ta’ individwi residenti ta’ Malta li jirċievu pensjonijiet li jirriżultaw mill-Awstralja. F’konformità mal-Artikolu 18 tal-imsemmi trattat, il-pensjonijiet, inklużi l-pensjonijiet tal-gvern riċevuti mill-Awstralja minn resident ta’ Malta, huma taxxabbli biss f’Malta. L-Istat ta’ residenza ta’ individwu, f’dan il-każ Malta, jiddeċiedi jekk dik il-pensjoni hijiex taxxabbli jew le.

Huwa importanti li wieħed jinnota li fil-biċċa l-kbira taċ-ċirkostanzi l-pensjonijiet mill-Awstralja huma riċevuti minħabba li individwu kien jgħix fl-Awstralja u mhux neċessarjament minħabba impjieg fil-passat. F’każijiet bħal dawn, kif japplika wkoll għal kontribwenti oħra f’Malta, dawn il-pensjonijiet ma jistgħux jiġu kkalkulati separatament bl-użu tar-rati ta’ persuna waħedha fil-każ ta’ individwi/pensjonanti miżżewġin. Biex il-pensjonijiet jiġu kkalkulati fuq ir-rati ta’ persuni waħedhom separati għal individwi/pensjonanti miżżewġin, il-pensjonijiet riċevuti għandhom jirriżultaw minn impjieg fil-passat fl-Awstralja. Għaldaqstant, resident ta’ Malta li jirċievi pensjonijiet mill-Awstralja se jkun soġġett għat-taxxa fuq dik il-pensjoni f’Malta skont ir-rati progressivi ta’ taxxa applikabbli għal dak l-individwu. Ta’ min jinnota li t-Trattat jipprovdi dispożizzjonijiet speċifiċi għal kwalunkwe pensjoni jew allowance li titħallas fir-rigward ta’ feriti, diżabbiltajiet jew mewt ikkawżati minn gwerra, jew fir-rigward ta’ servizz tal-gwerra. Dan tal-aħħar għandu jitqies bħala eżenti mit-taxxa malli tiġi riċevuta l-pensjoni.

Il-pensjonanti Awstraljani ġeneralment ma jirċevux rendikonti ta’ kull xahar jew ta’ kull sena li jirriflettu l-pensjoni li jirċievu. Meta dan iseħħ, il-kontribwenti għandhom jużaw ir-rendikonti tad-depożiti bankarji biex iżommu rekords tal-pensjonijiet kollha li jirċievu. Il-pensjonijiet li r-residenti Maltin jirċievu mill-Awstralja għandhom jiġu ddikjarati fid-dikjarazzjonijiet tat-taxxa ta’ Malta. Kopji tar-rendikonti bankarji għandhom jiġu mehmuża mad-dikjarazzjoni tat-taxxa ta’ individwu biex jirriflettu l-pensjoni annwali totali riċevuta. Peress li t-taxxa ma tinqatax minn ras il-għajn, m’hemm l-ebda kwistjoni dwar eżenzjoni mit-tassazzjoni doppja.

Trattat bejn il-Kanada u Malta dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 12 tal-1988, u t- test sintetizzat, jirreferu għall-pensjonijiet u l-annwalitajiet fl-Artikolu 18 tat-Trattat. Il-pensjonijiet u l-annwalitajiet li joriġinaw mill-Kanada u li jirċievu residenti f’Malta jistgħu jiġu intaxxati f’Malta skont ir-rata tat-taxxa applikabbli. Il-pensjoni tista’ tiġi intaxxata wkoll fil-Kanada. B’hekk, il-pensjonijiet Kanadiżi huma taxxabbli f’Malta, iżda t-taxxa tista’ tinqata’ fil-Kanada fis-sors ukoll. Meta l-pensjonijiet joriġinaw mill-Kanada u jkunu taxxabbli hemm, it-taxxa hekk imposta ma għandhiex taqbeż l-inqas minn:

(a) 15% tal-ammont gross tal-pagament, u

(b) ir-rata ddeterminata b’referenza għall-ammont ta’ taxxa li r-riċevitur tal-pagament altrimenti jkun meħtieġ iħallas għas-sena fuq l-ammont totali tal-pagamenti perjodiċi tal-pensjoni riċevuti minnu fis-sena li kieku kien residenti fil-Kanada, li fiha jirriżulta l-pagament u jekk tali ammont totali kien l-uniku introjtu tiegħu f’dik is-sena.

Dan ta’ hawn fuq għandu japplika biss jekk il-pensjoni riċevuta hija pagament perjodiku tal-pensjoni. Meta l-pensjoni ma tikkwalifikax bħala pensjoni perjodika, ma għandha tapplika l-ebda restrizzjoni fuq id-drittijiet tat-tassazzjoni.

Għalhekk, l-annwalitajiet li jirċievu r-residenti ta’ Malta jistgħu jiġu intaxxati wkoll fil-Kanada iżda t-taxxa imposta b’dan il-mod ma għandhiex taqbeż 15%. L-ebda limitazzjoni mhi se tapplika għall-pagamenti ta’ somma f’daqqa li jirriżultaw miċ-ċediment, il-kanċellazzjoni, it-tifdija, il-bejgħ jew aljenazzjoni oħra ta’ annwalità, jew għal pagamenti ta’ kwalunkwe tip taħt kuntratt ta’ annwalità b’medjazzjoni ta’ introjtu.

Dispożizzjonijiet speċjali japplikaw fil-każ ta’ pensjonijiet jew allowances għall-veterani tal-gwerra jew benefiċċji għal diżabilità tal-gwerra li kontribwenti residenti ta’ Malta jirċievu mill-Kanada. Ir-residenti ta’ Malta li jirċievu dawn il-pensjonijiet huma eżentati mit-taxxa bil-kundizzjoni li l-ebda taxxa ma tkun ġiet imposta fil-Kanada fuq dawk il-pensjonijiet.

Meta r-residenti ta’ Malta jirċievu l-pensjonijiet, għandhom jiddikjarawhom f’Malta. Mad-dikjarazzjoni, individwu jkun eliġibbli għal eżenzjoni mit-taxxa doppja. Sabiex jikkwalifikaw għal eżenzjoni mit-taxxa mħallsa fuq il-pensjonijiet Kanadiżi, mad-dikjarazzjoni tat-taxxa tagħhom il-kontribwenti għandhom jehmżu kopja tal-karta tal-pensjoni li turi l-ammont ta’ pensjoni riċevuta u l-ammont ta’ taxxa mnaqqsa mill-pensjoni tagħhom.

Trattat bejn il-Ġermanja u Malta dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 254 tal-2002 jiddeskrivi t-tassabbiltà tal-pensjonijiet u l-annwalità riċevuti mill-Ġermanja minn resident f’Malta. L-Artikolu 18 tat-trattat dwar it-tassazzjoni doppja bejn Malta u l-Ġermanja jiddikjara li l-pensjonijiet u pagamenti simili jew annwalitajiet imħallsa lil resident ta’ Malta mill-Ġermanja għandhom ikunu taxxabbli biss f’Malta. Minkejja dan, eċċezzjoni għal dan hija fejn resident ta’ Malta jirċievi pensjonijiet mill-Ġermanja li jirriżultaw minn pagamenti statutorji tal-assigurazzjoni soċjali magħmula fil-Ġermanja. F’dan l-aħħar każ il-pensjoni għandha tkun taxxabbli biss fil-Ġermanja.

Dispożizzjonijiet speċjali japplikaw fir-rigward ta’ pensjonijiet riċevuti għal danni mġarrba b’riżultat ta’ gwerra jew persekuzzjoni politika jew ta’ militari tas-servizz ċivili (inklużi pagamenti ta’ restituzzjoni). Kemm jekk riċevuta fil-forma ta’ pagamenti rikorrenti kif ukoll mhux rikorrenti, l-irċevuta tal-pensjoni minn resident ta’ Malta għandha tkun taxxabbli biss fil-Ġermanja. 

Fir-rigward tal-pensjonijiet imħallsa mill-Istat tal-Ġermanja, art, suddiviżjoni politika jew awtorità lokali tagħha jew xi entità legali oħra skont il-liġi pubblika ta’ dak l-Istat lil individwu fir-rigward ta’ servizzi mogħtija lil dak l-Istat, art, suddiviżjoni politika jew awtorità lokali tagħha jew xi entità legali oħra skont il-liġi pubblika għandhom ikunu taxxabbli biss f’Malta jekk l-individwu jkun residenti u ċittadin ta’ Malta.

Trattat bejn l-Irlanda u Malta dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 62 tal-2009, u t- test sintetizzat jipprovdu l-opportunità għall-kontribwenti li jirċievu pensjonijiet jew pagamenti simili mill-Irlanda biex jistabbilixxu l-pożizzjoni tat-taxxa ta’ Malta tagħhom. L-Artikolu 18 tal-Konvenzjoni dwar it-Taxxa Doppja bejn l-Irlanda u Malta jiddikjara li l-pensjonijiet u remunerazzjonijiet simili oħra mħallsa b’kunsiderazzjoni ta’ impjieg fil-passat, jew kwalunkwe annwalità mħallsa, lil individwu li huwa residenti ta’ Malta huma taxxabbli biss f’Malta. Madankollu, huwa importanti li jiġi nnutat li l-pensjonijiet imħallsa, u pagamenti oħra magħmula skont il-leġiżlazzjoni tas-sigurtà soċjali fl-Irlanda għandhom ikunu taxxabbli biss fl-Irlanda.

Dispożizzjonijiet speċjali jirregolaw il-pensjonijiet li joriġinaw minn servizzi tal-gvern preċedenti. Salarji, pagi u remunerazzjoni simili oħra, għajr pensjoni, imħallsa mill-gvern ta’ Malta jew l-Irlanda lil individwu fir-rigward ta’ servizzi mogħtija lilu għandhom ikunu taxxabbli biss f’dak il-Pajjiż. Madankollu, tali salarji, pagi u remunerazzjoni simili oħra għandhom ikunu taxxabbli biss fil-pajjiż l-ieħor jekk is-servizzi jingħataw f’dak il-pajjiż u l-individwu jkun residenti ta’ dak il-pajjiż u jkun ċittadin ta’ dak il-pajjiż; jew ma jkunx sar residenti ta’ dak l-Istat biss għall-fini li jagħti s-servizzi. Kwalunkwe pensjoni mħallsa minn pajjiż, jew minn fondi maħluqa minn pajjiż, lil individwu fir-rigward ta’ servizzi mogħtija lil dak il-pajjiż għandha tkun taxxabbli biss f’dak l-Istat. Madankollu, tali pensjoni għandha tkun taxxabbli biss fil-pajjiż l-ieħor jekk l-individwu jkun resident ta’ dak il-pajjiż u ċittadin tiegħu.

Pensjonijiet Brittaniċi - Trattat bejn ir-Renju Unit u Malta dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 105 tal-1995, u t- test sintetizzat jiddikjaraw fl-Artikolu 18 li l-pensjonijiet u remunerazzjoni simili oħra mħallsa b’kunsiderazzjoni ta’ impjieg fil-passat, jew kwalunkwe annwalità mħallsa, lil individwu li huwa residenti ta’ Malta għandhom ikunu taxxabbli biss f’Malta. Għalhekk, individwi li jirrisjedu f’Malta li jirċievu pensjonijiet jew annwalitajiet li jirriżultaw minn fondi fir-Renju Unit huma taxxabbli biss f’Malta.

Japplikaw dispożizzjonijiet speċjali fir-rigward tal-pensjonijiet riċevuti għal servizzi tal-gvern tal-passat mogħtija fir-Renju Unit. F’dan il-każ, tali pensjonijiet għandhom ikunu taxxabbli biss fir-Renju Unit. Madankollu, hemm eċċezzjoni li tistipula li jekk l-individwu huwa resident u ċittadin ta’ Malta, allura għandu jkun taxxabbli biss f’Malta fuq tali pensjonijiet. Dan huwa bil-kundizzjoni li dak l-individwu ma sarx resident ta’ Malta biss għall-fini li jagħti s-servizz.

Il-pensjonijiet l-oħra kollha li joriġinaw mir-Renju Unit u jiġu riċevuti minn resident ta’ Malta huma taxxabbli biss f’Malta. L-Awtoritajiet tat-Taxxa tar-Renju Unit mhux se jkunu meħtieġa jżommu, u lanqas jitolbu xi taxxa fuq dawn il-pagamenti ta’ pensjoni lil Malta. Għalhekk, il-pensjonijiet huma eżentati mit-taxxa fir-Renju Unit. B’riżultat ta’ dan, Pensjoni Brittanika riċevuta minn individwu residenti ta’ Malta trid tiġi ddikjarata għal finijiet ta’ taxxa f’Malta. Meta t-taxxa madankollu tinżamm fir-Renju Unit, l-individwu kkonċernat ma jistax jitlob eżenzjoni mit-taxxa doppja (DTR) fid-dikjarazzjoni tat-taxxa ta’ Malta tiegħu peress li tali introjtu kellu jkun eżentat mit-taxxa. Għalhekk, jekk it-taxxi jinżammu fir-Renju Unit, il-kontribwent individwali huwa mħeġġeġ jikkuntattja lill-awtoritajiet tat-taxxa tar-Renju Unit u jitlob li dawn il-pagamenti tal-pensjoni jiġu eżentati minn kwalunkwe taxxa minn ras il-għajn tar-Renju Unit. F’dan ir-rigward, il-kontribwenti se jkunu meħtieġa jimlew formola ta’ eżenzjoni u jissottomettuha lill-awtoritajiet rilevanti. Talba għal rifużjoni tista’ tiġi sottomessa wkoll għat-taxxa miżmuma ħażin fir-Renju Unit.

Kummenti Addizzjonali

Id-data mill-Pensjonijiet Brittaniċi dwar il-pensjonijiet li jirċievu residenti f’Malta m’għadhiex disponibbli għall-Kummissarju tat-Taxxa. Sas-sena ta’ stima 2011, ammonti riċevuti mir-Renju Unit ġew irrappurtati permezz tas-sistema tal-FSS. B’riżultat ta’ dan, sas-sena ta’ stima 2011 kienu possibbli rendikonti għal non-filers għal tali pensjonanti. Madankollu, mis-sena ta’ stima 2012, pensjonanti individwali non-filers li fis-snin preċedenti kellhom introjtu mill-Pensjonijiet Brittaniċi (PE740008) bdew jirċievu notifika ta’ diskrepanza. Mis-sena ta’ stima 2012, tali individwi/pensjonanti għandhom il-possibbiltà li jibagħtu din l-“FS3” tal-pensjoni Brittanika flimkien ma’ formola ta’ aġġustament (AF) li fiha jistgħu jdaħħlu l-ammont ta’ pensjoni riċevuta, mingħajr il-ħtieġa li jibagħtu dikjarazzjoni tat-taxxa. Madankollu, għandha tintbagħat dikjarazzjoni jekk din l-“FS3” ma tkunx disponibbli. Jekk dan it-tip ta’ rendikont ma jkunx disponibbli allura għandha tiġi ppreżentata dikjarazzjoni ta’ awtovalutazzjoni mill-kontribwent akkumpanjata minn kwalunkwe dokument li l-pensjonant individwali jqis adegwat biex jikkonferma l-ammont ta’ pensjoni riċevuta (eż. rendikonti bankarji). Pensjonanti individwali li jirċievu pensjoni mir-Renju Unit u li rċevew ir-Rendikont tal-Pensjoni tagħhom, għandhom jistennew ir-rendikonti (ittra ta’ diskrepanza)/dikjarazzjonijiet tat-taxxa tagħhom bħas-soltu. M’hemmx bżonn li jibagħtu r-rendikonti tal-Pensjoni Brittanika tagħhom lill-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Taxxa u d-Dwana ta’ Malta minn qabel.

Konvenzjoni bejn l-Istati Uniti tal-Amerka u Malta dwar it-Tassazzjoni Doppja

A.L. 560 tal-2010, tiddeskrivi t-trattament tat-taxxa tal-pensjonijiet mill-Istati Uniti fl-Artikoli 17, 18 u 19 tat-Trattat. Ir-residenti Maltin li jirċievu pensjonijiet, sigurtà soċjali jew annwalitajiet ibbażati fl-Istati Uniti tal-Amerka li huma proprjetà benefiċjarja ta’ resident ta’ Malta għandhom ikunu taxxabbli biss f’Malta.

Kwalunkwe eżenzjoni applikabbli għas-sid benefiċjarju residenti f’Malta tkompli tapplika jekk kien ikun ukoll eżenti fl-Istati Uniti fuq tali introjtu.

Il-pensjonijiet imħallsa minn fond maħluq mill-Istat jew is-suddiviżjoni politika tiegħu jew awtorità lokali lil individwu fir-rigward ta’ servizzi mogħtija lil dak l-Istat jew suddiviżjoni jew awtorità għandhom ikunu taxxabbli biss f’dak l-Istat. Madankollu, jistgħu jkunu taxxabbli biss fl-Istat l-ieħor jekk l-individwu jkun resident ta’ dak l-Istat u ċittadin tiegħu.

Il-pagamenti relatati mad-dispożizzjonijiet tas-sigurtà soċjali jew leġiżlazzjoni simili, lil resident ta’ Malta jew ċittadin tal-Istati Uniti tal-Amerika għandhom jibqgħu taxxabbli biss fl-Istati Uniti tal-Amerka, filwaqt li l-annwalitajiet riċevuti minn resident ta’ Malta għandhom ikunu taxxabbli biss f’Malta.

Il-pensjonijiet l-oħra kollha li jirċievi resident ta’ Malta huma taxxabbli f’Malta biss.

Fir-rigward taċ-ċittadini u r-residenti tal-Istati Uniti li qed jistabbilixxu skemi ta’ rtirar personali f’Malta skont l-Att dwar Pensjonijiet tal-Irtirar tal-2011 mingħajr ebda limitazzjoni bbażata fuq il-qligħ mill-impjieg jew l-impjieg indipendenti, l-awtoritajiet kompetenti ta’ Malta u l-Istati Uniti daħlu f’ Arranġament tal-Awtorità Kompetenti. L-awtoritajiet kompetenti għalhekk jikkonfermaw li d-distribuzzjonijiet minn dan it-tip ta’ fond, skema jew arranġament mhumiex “pensjonijiet jew remunerazzjoni simili oħra” b’kunsiderazzjoni ta’ impjieg fil-passat għall-finijiet tal-paragrafu 1(b) tal-Artikolu 17 tat-Trattat. Għaldaqstant, iċ-ċittadini u r-residenti tal-Istati Uniti ma jistgħux jitolbu benefiċċji skont il-paragrafu 1(b) tal-Artikolu 17 u l-Artikolu 18 tat-Trattat fir-rigward tat-tip ta’ fond, skema jew arranġament deskritt fil-paragrafu immedjatament hawn fuq, inkluża skema ta’ rtirar personali stabbilita f’Malta skont l-Att dwar Pensjonijiet tal-Irtirar tal-2011. Barra minn hekk, dawn il-fondi, skemi jew arranġamenti ma jistgħux japplikaw il-paragrafu 2(e) tal-Artikolu 22 tat-Trattat biex jiġu ttrattati bħala residenti kwalifikati u ma jistgħux jitolbu l-benefiċċji tal-paragrafu 3 tal-Artikolu 10 tat-Trattat.

Pensjonijiet min-Nazzjonijiet Uniti

Ir-Regoli tal-Programm tal-Pensjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti, 2015 (UNPP) jikkontemplaw l-għoti ta’ “status ta’ taxxa speċjali” lil individwi li jirċievu pensjonijiet min-Nazzjonijiet Uniti u li jissodisfaw għadd ta’ kundizzjonijiet.

Pensjonijiet minn pajjiżi oħra

Għalkemm it-trattament rigward l-obbligazzjoni tat-taxxa tal-pensjonijiet barranin riċevuti f’Malta jinstab li huwa simili fi trattati differenti, huwa importanti li nirreferu għat-trattat speċifiku f’kull każ.  Xi diverġenzi importanti jinqalgħu pereżempju fil-każ ta’ pensjonijiet riċevuti minn ċerti pajjiżi tal-UE. Pereżempju, skont xi trattati, pensjoni maħruġa minn pajjiż tal-UE taħt is-sistema tas-Sigurtà Soċjali tiegħu hija taxxabbli biss f’dak il-pajjiż, u ma tkun taxxabbli xejn f’Malta, anki jekk ir-riċevitur ikun residenti f’Malta. B’hekk, bħala regola ġenerali, il-pensjonijiet li resident ta’ Malta jirċievi minn pajjiż ieħor tal-UE, jew minn kwalunkwe pajjiż ieħor li miegħu Malta għandha Trattat ta’ Eżenzjoni mit-Tassazzjoni Doppja (DTR), huma intaxxati fil-biċċa l-kbira fil-pajjiż minn fejn joriġinaw u mhux f’Malta. Għalhekk, il-pensjonijiet riċevuti minn pajjiż, suddiviżjoni politika jew awtorità lokali tagħhom fir-rigward ta’ servizzi mogħtija lil dak il-pajjiż, suddiviżjoni politika jew awtorità lokali, għandhom ikunu taxxabbli f’dak il-pajjiż. Ikun hemm eċċezzjoni meta r-riċevitur tal-pensjoni jkun ċittadin u resident ta’ Malta, f’liema każ il-pensjoni tkun taxxabbli biss f’Malta.

Għalhekk, huwa importanti li jiġi kkonsultat it-Trattat relattiv biex jiġu kkonfermati r-rekwiżiti annwali kollha ta’ konformità mat-taxxa.

Il-pensjonijiet minn pajjiż li Malta ma għandhiex Trattat dwar id-DTR miegħu li individwu residenti f’Malta jirċievi, huma taxxabbli f’Malta.

Huwa importanti li wieħed jinnota li pensjonanti mill-UE u dawk minn postijiet oħra li jgħixu f’Malta jistgħu jibbenefikaw ukoll mir-Rimborżi tat-Taxxa speċjali mogħtija lill-pensjonanti, dment li dawn il-pensjonanti huma soġġetti għat-taxxa bir-rati preskritti fl-Artikolu 56(1)(a) u 56(1)(b) tal-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, jiġifieri, bir-rati tat-taxxa ta’ persuna waħedha, miżżewġa jew ġenitur.